Goudsbloem, of Calendula officinalis, is zo'n ingrediënt dat je overal tegenkomt zodra je je gaat verdiepen in natuurlijke huidverzorging. In babyzalfjes, in handcrèmes, in zalven voor de droge en geïrriteerde huid. En terecht, want het is een van de meest geliefde kruiden in de natuurlijke cosmetica. Maar zodra je zelf aan de slag wilt met goudsbloem (Calendula) in cosmetica, komen de vragen: gebruik ik verse of gedroogde bloemen? Welke olie kies ik? Hoe lang is mijn maceraat houdbaar? En kan ik het wel gebruiken op een gevoelige huid?
Ik snap die vragen heel goed. Toen ik jaren geleden zelf begon met het maken van mijn eigen brouwsels, was een goudsbloemmaceraat een van mijn eerste projecten. En eerlijk: mijn allereerste potje was een flop, omdat ik verse bloemen had gebruikt. Inmiddels weet ik precies waar je op moet letten, en dat deel ik graag met je.
In deze blog beantwoord ik de vragen die ik het vaakst krijg over goudsbloem. Zodat jij met vertrouwen je eerste maceraat kunt maken, zonder verspilde ingrediënten of een schimmelig potje op je vensterbank.
Wat is goudsbloem (Calendula)?
Goudsbloem is een eenjarige plant uit de composietenfamilie (Asteraceae) met vrolijke oranje tot geelgouden bloemen. De officiële naam is Calendula officinalis, en die naam kom je op etiketten en in recepten het vaakst tegen. Misschien staat hij zelfs gewoon in jouw tuin, want het is een dankbare plant die van vroege zomer tot ver in het najaar blijft bloeien.
Belangrijk om te weten: goudsbloem is niet hetzelfde als het Afrikaantje (Tagetes), al lijken ze qua kleur op elkaar en worden ze in de volksmond weleens door elkaar gehaald. Voor cosmetica gebruik je altijd Calendula officinalis, en dan specifiek de bloemblaadjes of de hele bloemhoofdjes.
De kracht van goudsbloem zit in wat er in die bloemblaadjes zit. Denk aan carotenoïden (die zorgen ook voor die warme oranje kleur die je maceraat krijgt), flavonoïden, triterpenen en slijmstoffen. Die stoffen samen maken goudsbloem tot een van de meest gewaardeerde huidverzorgende kruiden die er zijn. Mensen gebruiken de plant al eeuwenlang, en dat is niet voor niets.
In de wereld van zelf cosmetica maken werk je meestal met gedroogde bloemblaadjes. Die trek je in een plantaardige olie tot een maceraat, en dat maceraat gebruik je vervolgens als basisolie in je crèmes, zalven en balsems. Verderop in deze blog leg ik precies uit hoe dat werkt.
Waarom wordt goudsbloem (Calendula) in cosmetica zo veel gebruikt?
De belangrijkste reden is dat goudsbloem bekendstaat als een van de allermildste kruiden voor de huid. Waar sommige plantenextracten juist prikkelend kunnen werken, staat Calendula bekend om het tegenovergestelde: kalmerend en verzachtend. Daarom vind je het zo vaak terug in producten voor de droge, ruwe, gevoelige of geïrriteerde huid.
En dat maakt goudsbloem ook zo'n fijn ingrediënt voor beginners. Je hoeft niet met kleine percentages te werken of bang te zijn dat je te veel toevoegt. Een goudsbloemmaceraat kun je eenvoudig gebruiken als (een deel van) de olie in je recept. Vervang je in een crèmerecept de zonnebloemolie door een goudsbloemmaceraat op basis van zonnebloemolie, dan blijft de formule technisch hetzelfde. Je verrijkt je product alleen met de eigenschappen van goudsbloem. Zo eenvoudig kan het zijn.
Een tweede reden: die prachtige natuurlijke kleur. Een goed maceraat geeft je crème of balsem een warme, zachtgele tot oranje tint, zonder dat je er kleurstof aan hoeft toe te voegen. Ik vind dat zelf zo mooi, zo'n potje dat er ook nog eens natuurlijk uitziet.
En tot slot past goudsbloem precies bij waar het bij zelf maken om draait. Je gebruikt een hele plant, biologisch geteeld, zonder dat er onderweg microplastics, siliconen of onnodige toevoegingen bij komen. Je weet precies wat je op je huid smeert, want je hebt het zelf getrokken. Dat is het verschil met een potje uit de winkel waar Calendula groot op de voorkant staat, maar waar het in de INCI-lijst helemaal onderaan bungelt.
Hoe maak je een goudsbloemmaceraat?
Een goudsbloemmaceraat maken is eenvoudig. Vul een schone, droge glazen pot met gedroogde goudsbloemblaadjes en schenk er een plantaardige olie over, zoals jojoba olie, zoete amandelolie of zonnebloemolie. Zorg ervoor dat alle bloemen volledig onder de olie staan. Sluit de pot af en laat het maceraat vier tot zes weken trekken op een lichte plek, uit de felle zon. Schud de pot dagelijks even. Zeef daarna de bloemen uit de olie en bewaar het maceraat in een schone, donkere fles.
Heb je minder tijd? Dan kun je ook de warme methode gebruiken. Verwarm de olie met de gedroogde goudsbloembloemen au bain-marie op ongeveer 40 tot 60 °C gedurende twee tot drie uur. Zeef daarna de bloemen uit de olie en laat het maceraat afkoelen voordat je het bewaart.
Wil je stap voor stap leren hoe je veilig een kruidenmaceraat maakt? Lees dan ook mijn uitgebreide blog over kruiden voor DIY-cosmetica.
Welke olie kies je voor een goudsbloemmaceraat?
De olie die je kiest bepaalt twee dingen: hoe je eindproduct aanvoelt en hoe lang je maceraat houdbaar is. Want onthoud goed: een maceraat is nooit langer houdbaar dan de olie waarin je het hebt getrokken.
- Zonnebloemolie: is de klassieker. Neutraal van geur, licht van structuur, betaalbaar en rijk aan vitamine E. Kies wel voor een biologische, koudgeperste olie, want die bevat nog al zijn waardevolle bestanddelen. Nadeel: zonnebloemolie is niet superlang houdbaar, reken op ongeveer een half jaar tot een jaar.
- Olijfolie: is een stuk stabieler en gaat langer mee. Hij is wat zwaarder en heeft een eigen geur, dus je ruikt die geur ook terug in je eindproduct. Voor zalven en handbalsems vind ik dat helemaal niet erg, voor een gezichtsserum meestal wel.
- Jojoba olie: is mijn favoriet als je iets wilt maken dat lang goed blijft. Technisch gezien is het geen olie maar een vloeibare wasester, en daardoor is hij enorm stabiel en gaat hij jaren mee. Hij trekt snel in en is fijn voor het gezicht, ook bij de vette of gecombineerde huid.
- Zoete amandelolie: is zacht, mild en heerlijk voor babyproducten en de gevoelige huid. Let op bij een notenallergie.
Mijn tip voor je eerste keer: begin met zonnebloemolie of jojoba olie. De eerste omdat hij goedkoop is en je dus rustig kunt oefenen, de tweede omdat je maceraat dan bijna niet stuk kan.
Waarvoor kun je goudsbloemolie gebruiken?
Heel veel kanten op, en dat is precies waarom een pot goudsbloemmaceraat zo'n fijne basis is in je DIY-kastje. Deze toepassingen zijn favoriet:
- Zalven en balsems: Goudsbloemmaceraat met bijenwas of een plantaardig alternatief zoals carnaubawas of candelillawas geeft je een eenvoudige, stevige zalf. Ideaal voor ruwe handen, droge ellebogen, gebarsten hielen of dat schrale plekje onder je neus in de winter.
- Babybalsem: Een klassieker. Goudsbloem met sheaboter en een milde olie is een van de zachtste dingen die je kunt maken voor een tere huid.
- Crèmes: Gebruik het maceraat als oliefase in je basiscrème. Vergeet je conserveermiddel niet, want zodra er water in je product zit, is conserveren geen keuze maar een must.
- Gezichtsolie of serum: Combineer je maceraat met bijvoorbeeld jojoba of abrikozenpitolie voor een verzachtende olie voor de gevoelige of rijpe huid.
- Lippenbalsem: Een van de makkelijkste startproducten die er is, en met goudsbloem meteen een stuk bijzonderder.
- Badolie en massageolie: Puur genieten, en je huid voelt na het baden zacht en niet trekkerig aan.
- Na het zonnen of na het scheren: Een lichte lotion of balsem met goudsbloem voelt heerlijk verzachtend op een huid die wat te verduren heeft gehad.
Een goudsbloemmaceraat is de perfecte basis voor een zelfgemaakte calendulazalf. Wil je direct aan de slag? Bekijk dan ook mijn recept voor zelfgemaakte calendulazalf, waarin ik stap voor stap uitleg hoe je deze eenvoudig zelf maakt.
Veelgestelde vragen over goudsbloem
Hoe lang is een goudsbloemmaceraat houdbaar?
Dat hangt volledig af van je basisolie. Een maceraat in zonnebloemolie houd je ongeveer zes tot twaalf maanden goed, in jojoba kun je makkelijk twee jaar of langer vooruit. Bewaar je maceraat altijd donker en koel, in een goed afgesloten (bij voorkeur donkerglazen) fles, en schrijf de datum erop. Ruikt het ranzig of scherp, dan gooi je het weg. Een klein beetje vitamine E toevoegen helpt de olie te beschermen tegen oxidatie.
Kun je allergisch zijn voor goudsbloem?
Het komt niet vaak voor, maar het kan. Goudsbloem hoort bij de composietenfamilie, net als kamille, arnica en Afrikaantjes. Ben je gevoelig voor een van die planten, wees dan voorzichtig. Doe altijd eerst een patchtest: een klein beetje op de binnenkant van je elleboog, 24 uur laten zitten en kijken hoe je huid reageert. Dat is sowieso een goede gewoonte bij elk zelfgemaakt product.
Verse of gedroogde goudsbloem?
Altijd gedroogd. Verse bloemen bevatten water, en water in olie is een uitnodiging voor bacteriën en schimmels. Dat was precies de fout die ik zelf maakte bij mijn eerste maceraat. Pluk je uit eigen tuin, laat de bloemhoofdjes dan eerst goed drogen op een luchtige, donkere plek tot ze kurkdroog zijn. Of kies voor gedroogde biologische goudsbloem, dan weet je zeker dat het vochtgehalte klopt.
Is goudsbloem geschikt voor de gevoelige huid?
Ja, en het is juist bij een gevoelige huid een van de eerste ingrediënten waar ik naar grijp. Goudsbloem staat bekend om zijn kalmerende, verzachtende eigenschappen en is uitgesproken mild. Combineer het met een rustig recept zonder etherische oliën en zonder parfum, en je hebt een product dat je huid alle ruimte geeft. Bij een reactieve huid geldt: hoe korter je ingrediëntenlijst, hoe beter.
Tot slot
Goudsbloem (Calendula) in cosmetica is wat mij betreft het perfecte ingrediënt om mee te beginnen. Het is mild, veelzijdig, vergevingsgezind en je ziet meteen resultaat in dat prachtige goudgele potje. En het mooiste: je hebt maar twee dingen nodig om te starten, gedroogde bloemen en een goede plantaardige olie.
In mijn webshop vind je biologische gedroogde goudsbloem en de basisoliën waarmee je direct aan de slag kunt, van zonnebloemolie tot jojoba olie. Zet vandaag je pot op de vensterbank, en over een paar weken heb je je eigen maceraat voor je eerste zalf, crème of lippenbalsem.
Heb je vragen of wil je advies over welke olie het beste bij jouw huid past? Mail me gerust, ik help je met liefde verder. En laat je me weten wat je hebt gemaakt? Ik vind het altijd geweldig om jullie creaties te zien!
